Klasa 4

Wymagania na oceny do historii dla szkoły podstawowej „Wczoraj i dziś” kl. 4

Wymagania na oceny uwzględniają zapisy podstawy programowej ogłoszonej rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej.

Na końcu dokumentu przedstawiono propozycje oceniania doświadczeń edukacyjnych, o których realizacji decyduje nauczyciel. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. Doświadczenia edukacyjne są podzielone na indywidualne i grupowe. Nauczyciel wraz z uczniami wybiera co najmniej jedno doświadczenie edukacyjne do realizacji w każdym roku nauki.

Temat lekcji	Zagadnienia	Wymagania na poszczególne oceny
Temat lekcji	Zagadnienia	dopuszczająca	dostateczna		dobra	bardzo dobra	celująca
Rozdział I. Z historią na Ty
1. Pierwsza lekcja historii	różne znaczenia słowa historia (opowieść, przeszłość, nauka) historia jako nauka o przeszłości historia a baśnie i legendy dlaczego warto uczyć się historii i czego uczymy się na historii, znaczenie pojęć: przeszłość, baśń, legenda, historia	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: historia, przeszłość odróżnia przeszłość od współczesności potrafi krótko scharakteryzować, czym są baśnie i legendy	poprawnie posługuje się pojęciami: historia, baśń, legenda podaje przykłady postaci legendarnych i historycznych przedstawia, czym zajmują się historycy		wyjaśnia, czym jest historia i dlaczego ją poznajemy potrafi wskazać elementy prawdziwe i fikcyjne w opowieściach	wyjaśnia znaczenie uczenia się historii dla współczesnego życia samodzielnie odróżnia historię od fikcji literackiej podaje przykłady legend i baśni oraz wskazuje ich cechy	samodzielnie i trafnie analizuje różnice między historią, legendą a fikcją literacką porównuje różne formy przekazywania wiedzy o przeszłości (historia, opowieści, legendy)
2. Historia – nauka o przeszłości	źródła historyczne, ich przykłady oraz podział historia a archeologia metody badania wiarygodności źródeł związki przyczynowo-skutkowe znaczenie pojęć: źródło historyczne, archeologia, przyczyna, skutek	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: archeologia, źródła historyczne rozumie, że źródła nie zawsze mówią prawdę	rozróżnia pracę historyków i archeologów wyjaśnia, czym są przyczyny i skutki dokonuje podstawowego podziału źródeł historycznych		rozumie różnicę między historią a archeologią wskazuje różne przykłady materialnych źródeł pisanych i niepisanych z pomocą nauczyciela ocenia, czy źródło jest wiarygodne	omawia rolę źródeł historycznych w procesie poznawania dziejów dzieli źródła pisane i niepisane na podkategorie wyjaśnia, jak sprawdza się wiarygodność źródeł	samodzielnie ocenia wiarygodność źródła, uwzględniając autora oraz cel i kontekst historyczny jego powstania
3. Historia mojej rodziny	znaczenie pamiątek rodzinnych i opowieści jako źródeł do historii rodziny drzewo genealogiczne jako sposób przedstawienia historii rodziny tradycje rodzinne jako czynnik łączący członków rodziny znaczenie pojęć: pamiątki rodzinne, krewni, pokolenie, genealogia, tradycja rodzinna	z pomocą nauczyciela poprawnie posługuje się pojęciami: pamiątki rodzinne, krewni, pokolenie podaje przykłady pamiątek rodzinnych	poprawnie posługuje się pojęciami: drzewo genealogiczne, tradycja rodzinna z pomocą nauczyciela przygotowuje drzewo genealogiczne najbliższej rodziny lub wybranej postaci (historycznej lub literackiej) podaje przykłady tradycji rodzinnych		poprawnie posługuje się pojęciem: genealogia wyjaśnia znaczenie pamiątek rodzinnych dla zachowania historii rodziny poprawnie odczytuje proste drzewo genealogiczne	wyjaśnia znaczenie pamiątek rodzinnych i ich rolę w przekazywaniu historii omawia, jak tradycje rodzinne budują więzi między pokoleniami samodzielnie tworzy proste drzewo genealogiczne potrafi opisać historię swojej rodziny na podstawie drzewa genealogicznego	samodzielnie porządkuje zebrane informacje o historii własnej (lub wybranej) rodziny w uporządkowaną opowieść wyjaśnia rolę tradycji rodzinnych w budowaniu tożsamości i więzi międzypokoleniowych
4. Czas w historii	chronologia i przedmiot jej badań oś czasu i sposób umieszczania na niej dat prehistoria i epoki historyczne oraz ich daty graniczne cyfry rzymskie i arabskie znaczenie pojęć: chronologia, oś czasu, stulecie, tysiąclecie, wiek, nasza era i czasy p.n.e., epoka historyczna	z pomocą nauczyciela używa pojęć: oś czasu, tysiąclecie, stulecie, wiek z pomocą nauczyciela tworzy prostą oś czasu	poprawnie posługuje się pojęciami: chronologia, okres p.n.e. i n.e., epoka historyczna zamienia cyfry arabskie na rzymskie porządkuje epoki historyczne oraz umieszcza je w czasie		poprawnie odczytuje informacje z osi czasu rozróżnia epoki historyczne biegle odczytuje i zapisuje daty z wykorzystaniem cyfr rzymskich i arabskich	poprawnie posługuje się osią czasu i umieszcza na niej wydarzenia wyjaśnia okoliczności ustanowienia roku 1 i podziału na dwie ery zna ramy czasowe epok historycznych i rozumie ich uznaniowość	charakteryzuje główne epoki historyczne
5. Obliczanie czasu w historii	obliczanie upływu lat między wydarzeniami z n.e., p.n.e. i obu er określanie, w którym wieku doszło do danego wydarzenia	z pomocą nauczyciela określa, w którym wieku rozegrało się dane wydarzenie oblicza upływ czasu między wydarzeniami w ramach jednej ery	poprawnie wskazuje wydarzenie wcześniejsze w czasach p.n.e. oblicza upływ czasu między wydarzeniami w ramach obu er		określa początek i koniec wieku poprawnie umiejscawia wydarzenia z obu er na osi czasu	oblicza upływ czasu między wydarzeniami, w tym na przełomie obu er	przyporządkowuje wydarzenia do epok historycznych
Rozdział II: Mała i duża ojczyzna
1. Mieszkamy w Polsce	wspólnota państwowa (państwo) i wspólnota narodowa (naród) polskie symbole narodowe i ich funkcje polskie święta państwowe i ich funkcje symbole UE znaczenie pojęć: wspólnota, państwo, naród, ojczyzna, patriotyzm, symbole narodowe, Polonia	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: państwo, naród, ojczyzna, patriotyzm, symbole narodowe rozpoznaje polskie symbole narodowe wskazuje na mapie Europy Polskę	poprawnie posługuje się pojęciami: wspólnota, Polonia przedstawia polskie symbole narodowe identyfikuje symbole Unii Europejskiej: flagę i hymn	wyjaśnia, czym jest wspólnota państwowa i narodowa przedstawia genezę najważniejszych świąt państwowych		wyjaśnia znaczenie świąt państwowych dla budowania wspólnoty i podaje przykłady świąt wyjaśnia znaczenie symboli narodowych dla wspólnoty narodowej i państwowej wyjaśnia znaczenie symboli UE dla mieszkańców Polski	analizuje znaczenie narodu w historii i współczesności rozumie znaczenie symboli Unii Europejskiej w kontekście integracji europejskiej
2. Moja mała ojczyzna	duża a mała ojczyzna małe ojczyzny i ich tradycje różnice kulturowo- historyczne między regionami (języki, obyczaje, stroje ludowe) znaczenie pojęć: mała ojczyzna, region	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: region, mała ojczyzna, duża ojczyzna podaje nazwę regionu, w którym mieszka, i wskazuje go na mapie Polski	rozumie, że różne regiony Polski mają inne tradycje i zwyczaje podaje proste przykłady tradycji lokalnych	analizując mapę, wymienia główne regiony Polski oraz wskazuje ich położenie rozumie różnicę między małą i dużą ojczyzną wskazuje różnice kulturowe i historyczne między regionami		wyjaśnia znaczenie obrzędów, tradycji i zwyczajów regionalnych dla budowania wspólnoty i wskazuje ich odmienność w różnych częściach Polski omawia regiony Polski	porównuje tradycje i kulturę różnych regionów Polski omawia rolę gwary i dziedzictwa regionalnego
3. Historia mojej okolicy	poznawanie historii lokalnej plan miasta jako źródło do historii lokalnej (zabytki, pomniki, patroni ulic i instytucji) legenda jako źródło do historii regionalnej zabytki i ich znaczenie	rozumie, czym są zabytki i dlaczego są ważne z pomocą nauczyciela wskazuje zabytki w swoim miejscu zamieszkania	z pomocą nauczyciela rozpoznaje ślady przeszłości w swojej miejscowości podaje przykłady działań, które pomagają poznawać historię lokalną dostrzega ograniczenia legend jako źródeł historycznych	wymienia postacie szczególnie zasłużone dla małej ojczyzny i identyfikuje formy ich upamiętnienia rozumie znaczenie i konieczność ochrony zabytków historycznych w swoim regionie wyjaśnia, czego można dowiedzieć się z legend		samodzielnie rozpoznaje ślady przeszłości w swojej miejscowości i podejmuje próby ich odczytania przedstawia legendy związane ze swoją okolicą i wskazuje w nich elementy poświadczone historycznie i fikcyjne	samodzielnie odczytuje ślady przeszłości w swojej miejscowości w oparciu o zebrane informacje przedstawia historię swojej okolicy
4. Jak korzystać z mapy historycznej?	znaczenie mapy w pracy historyka podobieństwa i różnice między mapą a planem odczytywanie informacji z planu i mapy historycznej odczytywanie skali i legendy mapy znaczenie pojęć: mapa, plan, legenda, skala	rozumie pojęcia: mapa, plan, legenda, skala wymienia elementy mapy historycznej	wyjaśnia, czym różni się mapa historyczna od planu historycznego odczytuje podstawowe informacje z mapy i planu historycznego poprawnie korzysta z legendy	samodzielnie odczytuje informacje z mapy i planu historycznego rozumie, czym jest skala i do czego służy wyjaśnia znaczenie legendy mapy i poprawnie interpretuje jej symbole		wyjaśnia, jak historycy wykorzystują mapy do badania przeszłości wyciąga proste wnioski na podstawie mapy	łączy informacje z mapy z innymi źródłami wiedzy wyciąga trafne i złożone wnioski na podstawie mapy podejmuje próbę stworzenia własnej mapy historycznej związanej z wybranym wydarzeniem lub procesem z historii małej ojczyzny
Rozdział III: Z najdawniejszych dziejów
1. Jak żyli pierwsi ludzie?	pochodzenie człowieka i jego ekspansja życie człowieka pierwotnego różnice między koczowniczym a osiadłym trybem życia początki rolnictwa i udomowienie zwierząt znaczenie pojęć: człowiek rozumny, koczowniczy tryb życia, osiadły tryb życia, rewolucja neolityczna	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: koczowniczy i osiadły tryb życia, człowiek rozumny opisuje różnice między człowiekiem pierwotnym a współczesnym	poprawnie posługuje się pojęciami: rewolucja neolityczna, Żyzny Półksiężyc opisuje początki rolnictwa i udomowienie zwierząt wymienia korzyści, które dały człowiekowi umiejętności uprawy ziemi i hodowli zwierząt	wyjaśnia różnice między koczowniczym a osiadłym trybem życia wyjaśnia, na czym polegała rewolucja neolityczna opisuje cechy i umiejętności przodków człowieka rozumnego		wskazuje umiejętności, których nabycie umożliwiło ludziom przejście na osiadły tryb życia wyjaśnia długofalowe skutki rewolucji neolitycznej wskazuje szlaki, którymi ludność zasiedliła różne kontynenty	analizuje znaczenie rewolucji neolitycznej dla rozwoju cywilizacji wyciąga wnioski dotyczące zmian w sposobie życia człowieka
2. Pierwsze cywilizacje	życie w dolinach wielkich rzek kształtowanie się pierwszych miast i państw powstanie pisma znaczenie pojęć: miasto-państwo, Mezopotamia, cywilizacja, kanały nawadniające	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: Mezopotamia, cywilizacja, kanały nawadniające wskazuje na mapie obszar Mezopotamii wyjaśnia zasadę oko za oko, ząb za ząb	poprawnie posługuje się pojęciem: miasto-państwo wymienia najważniejsze osiągnięcia cywilizacyjne ludów starożytnej Mezopotamii i Babilonii opisuje początki pierwszych miast i państw	wyjaśnia rolę wielkich rzek w rozwoju rolnictwa, handlu i komunikacji wyjaśnia, do czego służyło pismo w dawnych czasach wyjaśnia znaczenie kodyfikacji prawa w życiu społecznym charakteryzuje osiągnięcia pierwszych cywilizacji		porównuje osiągnięcia pierwszych cywilizacji ocenia kary zawarte w Kodeksie Hammurabiego uzasadnia znaczenie osiągnięć pierwszych cywilizacji dla późniejszych epok	wymienia współczesne przedmioty, których powstanie było możliwe dzięki osiągnięciom ludów Mezopotamii
3. W starożytnym Egipcie	Egipt jako przykład antycznej cywilizacji znaczenie Nilu dla państwa egipskiego warunki życia w starożytnym Egipcie struktura społeczna starożytnego Egiptu znaczenie pojęć: faraon, społeczeństwo	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: faraon, społeczeństwo (grupa społeczna) wskazuje na mapie Egipt oraz Nil opisuje warunki życia w starożytnym Egipcie	wyjaśnia znaczenie Nilu dla rolnictwa, życia i rozwoju państwa wymienia grupy społeczne w Egipcie	charakteryzuje strukturę społeczną Egiptu wyjaśnia zależność między warunkami przyrodniczymi a życiem ludzi w Egipcie poprawnie opisuje własnymi słowami podstawowe role w społeczeństwie egipskim		porównuje prawa i obowiązki różnych grup społecznych wskazuje wady i zalety silnej pozycji faraona w Egipcie	wskazuje podobieństwa i różnice między Egiptem a innymi cywilizacjami starożytnymi
4. Osiągnięcia starożytnych Egipcjan	osiągnięcia cywilizacji egipskiej wierzenia Egipcjan jako przykład religii politeistycznej architektura, sztuka i nauka egipska znaczenie pojęć: hieroglify, piramida, politeizm, mumifikacja, życie pozagrobowe	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: piramida, hieroglify rozpoznaje podstawowe osiągnięcia starożytnego Egiptu (budowle, pismo, mumie) opisuje wygląd piramid	poprawnie posługuje się pojęciami: politeizm, mumifikacja, życie pozagrobowe wymienia najważniejsze osiągnięcia cywilizacji egipskiej wyjaśnia, na czym polegała mumifikacja i jaki był cel tego procesu	opisuje rozwój nauki egipskiej i jej znaczenie w życiu codziennym podaje przykłady bogów i charakteryzuje wierzenia Egipcjan opisuje, w jaki sposób wznoszono piramidy		wyjaśnia, jak politeizm wpływał na życie Egipcjan wyjaśnia powiązania między wierzeniami Egipcjan a ich osiągnięciami w dziedzinie budownictwa i medycyny	wymienia i charakteryzuje najbardziej znane dzieła sztuki egipskiej (Sfinks, Dolina Królów, grobowiec Tutanchamona, popiersie Nefertiti, piramidy w Gizie)
5. Od hieroglifów do alfabetu	powstanie pisma i jego znaczenie dla rozwoju cywilizacji ewolucja pisma i wynalezienie alfabetu znaczenie pojęć: pismo obrazkowe, hieroglify, pismo klinowe, pismo alfabetyczne	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: pismo obrazkowe, hieroglify, pismo klinowe, pismo alfabetyczne	rozpoznaje różne rodzaje pisma wymienia najważniejsze korzyści związane z wynalezieniem pisma	charakteryzuje znaczenie pisma dla rozwoju cywilizacji wyjaśnia proces ewolucji pisma (od piktogramów do alfabetu) wyjaśnia rolę Fenicjan w stworzeniu alfabetu		wskazuje związki między rozwojem pisma a rozwojem państw i społeczeństw porównuje różne rodzaje pisma i wskazuje ich zalety oraz ograniczenia porównuje znaczenie pisma w czasach starożytnych i współcześnie	sytuuje w przestrzeni obszary związane z rozwojem pisma (Mezopotamia, Egipt, Fenicja) ocenia znaczenie wynalezienia alfabetu dla rozwoju komunikacji i kultury
Rozdział IV: W starożytnej Grecji
1. Świat starożytnych Greków	warunki geograficzne Grecji fundamenty wspólnoty greckiej wierzenia Greków i greccy bogowie znaczenie pojęć: Hellada, Hellenowie, polis, mity, mitologia, heros	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: Hellada, Hellenowie, mit, heros z pomocą nauczyciela opisuje warunki naturalne starożytnej Grecji wymienia najważniejszych bogów greckich	poprawnie posługuje się pojęciami: polis, mitologia wskazuje na mapie Grecję i jej wyspy oraz otaczające morza przedstawia wierzenia starożytnych Greków wymienia czynniki łączące starożytnych Greków	wyjaśnia wpływ warunków naturalnych Grecji na zajęcia ludności oraz sytuację polityczną (podział na polis) charakteryzuje najważniejszych bogów greckich: opisuje ich atrybuty i dziedziny życia, którym patronowali		porównuje warunki geograficzne Mezopotamii i Grecji i dostrzega ich wpływ na rozwój tych regionów opisuje znaczenie wierzeń i mitów w życiu Greków wyjaśnia, jak mity greckie wpływały i wpływają na sztukę i literaturę	wyjaśnia nawiązujące do mitologii związki frazeologiczne (frazeologizmy mitologiczne): pięta Achillesa itp. wyjaśnia, jak mity greckie kształtowały sposób myślenia i wartości Greków
2. W starożytnych Atenach	cechy charakterystyczne demokracji ateńskiej Perykles –najwybitniejszy przywódca demokratycznych Aten życie codzienne różnych warstw społecznych w Atenach demokracja we współczesnym świecie znaczenie pojęć: demokracja, obywatele, agora, Akropol, Partenon	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: demokracja, obywatele, agora wymienia różne zajęcia mieszkańców Aten	poprawnie posługuje się pojęciami: Akropol, Partenon wskazuje na mapie Ateny wymienia cechy ustroju Aten	wyjaśnia, kim był Perykles opisuje, kto posiadał prawa polityczne w Atenach wyjaśnia, czym była demokracja ateńska (udział obywateli w podejmowaniu decyzji opisuje rolę Peryklesa jako przywódcy Aten porównuje położenie obywateli, kobiet i niewolników w Atenach		dostrzega podobieństwa i różnice między ustrojem Aten i Egiptu podejmuje próby oceny ustroju Aten – wskazuje jego wady i zalety	porównuje demokrację ateńską ze współczesnymi systemami demokratycznymi
3. Osiągnięcia starożytnych Greków	najważniejsze dokonania sztuki greckiej: architektura, rzeźba zasięg cywilizacji greckiej znaczenie filozofii w starożytnej Grecji i jej najwybitniejsi przedstawiciele dokonania greckiej nauki postacie: Fidiasz, Sokrates, Platon, Arystoteles, Pitagoras znaczenie pojęcia: filozofia	wymienia różne dziedziny kultury i sztuki rozwijane w starożytnej Grecji z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciem filozofia	podaje przykłady greckich dokonań w zakresie architektury i sztuki wyjaśnia, czym zajmowali się filozofowie	przedstawia dokonania nauki greckiej łączy czołowych greckich twórców i uczonych (Fidiasza, Sofoklesa, Pitagorasa, Hipokratesa, Sokratesa, Platona, Arystotelesa) z właściwymi polami aktywności wskazuje na mapie współczesnego świata zasięg cywilizacji greckiej		omawia dokonania najważniejszych filozofów, wskazując podstawowe różnice między ich poglądami wskazuje cechy charakterystyczne sztuki greckiej wyjaśnia, jak filozofia wpłynęła na sposób myślenia Greków o świecie i człowieku	podaje przykłady wpływu dokonań starożytnych Greków na współczesną kulturę i naukę
4. W greckim teatrze i na stadionie	narodziny teatru greckiego początki literatury: „Iliada” i „Odyseja”, rola sportu w życiu starożytnych Greków, starożytne i współczesne igrzyska olimpijskie postacie: Homer znaczenie pojęć: tragedia, komedia, epos, igrzyska, olimpiada	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: igrzyska, olimpiada przedstawia rolę sportu w starożytnej Grecji z pomocą nauczyciela opisuje, jak narodził się teatr grecki	poprawnie posługuje się pojęciami: tragedia, komedia, epos wyjaśnia, kim był Homer	dostrzega i wyjaśnia różnice między tragedią a komedią przedstawia treść Iliady i Odysei przedstawia współczesną tradycję igrzysk olimpijskich		dostrzega podobieństwa i różnice pomiędzy współczesnym i antycznym teatrem dostrzega podobieństwa i różnice pomiędzy współczesnymi i antycznymi igrzyskami wyjaśnia genezę i znaczenie frazeologizmu: koń trojański	opisuje archeologiczne poszukiwania mitycznej Troi ocenia rolę sportu w życiu Greków i jego znaczenie społeczne oraz religijne
Rozdział V: Dzieje starożytnego Rzymu
1. Jak powstało Cesarstwo Rzymskie?	legendarne początki państwa rzymskiego przemiany ustrojowe: królestwo, republika, cesarstwo ekspansja terytorialna Rzymu organizacja armii i rzymski legionista kryzys i upadek Imperium Rzymskiego znaczenie pojęć: republika, obywatele, cesarstwo, prowincje, legiony, barbarzyńcy	wskazuje na mapie: Półwysep Apeniński, Rzym z pomocą nauczyciela wyjaśnia, dlaczego symbolem Rzymu została wilczyca przedstawia uzbrojenie rzymskiego legionisty	poprawnie posługuje się pojęciami: republika, obywatele, cesarstwo, prowincje, legiony, barbarzyńcy przedstawia legendarne początki Rzymu porządkuje chronologicznie formy ustrojowe Rzymu zaznacza na osi czasu daty: 753 r. p.n.e. i 476 r. n.e.	wskazuje charakterystyczne cechy ustroju Rzymu w czasach królestwa, republiki, cesarstwa opisuje ekspansję terytorialną Rzymu i jej przyczyny charakteryzuje życie i obowiązki rzymskiego legionisty opisuje okoliczności upadku cesarstwa zachodniego		wymienia korzyści oraz zagrożenia funkcjonowania państwa o rozległym terytorium wyjaśnia, co doprowadziło do załamania potęgi Rzymu wyjaśnia, jak była zorganizowana rzymska armia i dlaczego była skuteczna przedstawia na mapie najdalszy zasięg imperium	wyjaśnia różnice w rozumieniu pojęcia republika w antyku i współcześnie przedstawia funkcje pełnione przez senat w ustroju współczesnej Polski analizuje przyczyny upadku cesarstwa zachodniorzymskiego
2. W starożytnym Rzymie	społeczeństwo starożytnego Rzymu: obywatele, patrycjusze, plebejusze, niewolnicy życie codzienne i rozrywki w Rzymie miasto Rzym jako stolica imperium wierzenia Rzymian znaczenie pojęć: patrycjusze, plebejusze, niewolnicy, triumf, amfiteatr, Koloseum, Forum Romanum	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: amfiteatr, Koloseum, Forum Romanum, triumf z pomocą nauczyciela przedstawia warunki życia oraz rozrywki dawnych mieszkańców Rzymu	poprawnie posługuje się pojęciami: patrycjusze, plebejusze, niewolnicy wymienia najważniejsze bóstwa czczone przez Rzymian i określa, jakimi dziedzinami życia się opiekowały charakteryzuje różne grupy społeczeństwa rzymskiego charakteryzuje rozrywki starożytnych Rzymian	wyjaśnia, dlaczego Rzym był nazywany Wiecznym Miastem opisuje, jakie funkcje pełniło Forum Romanum wymienia greckie odpowiedniki najważniejszych rzymskich bóstw		porównuje położenie patrycjuszy, plebejuszy i niewolników podejmuje próby oceny położenia przedstawicieli różnych grup społecznych opisuje Rzym jako centrum polityczne, społeczne i kulturalne imperium wyjaśnia, jak wierzenia Greków wpłynęły na wierzenia Rzymian	porównuje starożytny Rzym ze współczesnymi wielkimi miastami porównuje rozrywki starożytnych Rzymian ze współczesnymi i poddaje je ocenie moralnej
3. Dziedzictwo Cesarstwa Rzymskiego	romanizacja i jej skutki prawo rzymskie i jego znaczenie największy zasięg imperium i jego współczesne ślady materialne (architektura, drogi i monety) i niematerialne (języki romańskie, alfabet) znaczenie pojęć: romanizacja, łacina, Prawo XII tablic, prawo rzymskie, akwedukt, języki romańskie	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: łacina, Prawo XII tablic, prawo rzymskie, akwedukt z pomocą nauczyciela wymienia najważniejsze dokonania starożytnych Rzymian	poprawnie posługuje się pojęciami: romanizacja, języki romańskie wyjaśnia sens powiedzenia: Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu wymienia przykłady materialnych śladów imperium	wyjaśnia, na czym polegała romanizacja podaje przykłady wybitnych dzieł sztuki i architektury rzymskiej przedstawia rolę prawa i okoliczności jego spisania w Rzymie wyjaśnia, dlaczego Rzymianie przykładali dużą wagę do budowy sieci dróg		wyjaśnia znaczenie łaciny dla rozwoju języków europejskich podejmuje próby oceny procesu romanizacji z punktu widzenia imperium oraz mieszkańców prowincji wyjaśnia, dlaczego ślady oddziaływania Rzymu odnajdujemy poza jego granicami	opisuje wpływ prawa rzymskiego na współczesne prawo europejskie ocenia, które z dokonań Rzymian było najwybitniejsze, i uzasadnia swoją odpowiedź wyciąga wnioski dotyczące trwałości dziedzictwa rzymskiego
4. Początki chrześcijaństwa	Jezus z Nazaretu jako twórca nowej religii monoteistycznej atrakcyjność chrześcijaństwa na tle religii rzymskiej przyczyny prześladowania chrześcijan w Rzymie ekspansja chrześcijaństwa postać historyczna: Jezus z Nazaretu znaczenie pojęć: Dekalog, judaizm, Mesjasz, monoteizm, chrześcijaństwo, apostołowie, wolność religijna	z pomocą nauczyciela posługuje się pojęciami: Dekalog, judaizm, Mesjasz, monoteizm, chrześcijaństwo, apostołowie dostrzega zasadnicze różnice między chrześcijaństwem a wierzeniami starożytnych Rzymian	podaje przynajmniej jedną przyczynę prześladowań chrześcijan charakteryzuje działalność apostołów po ukrzyżowaniu Jezusa sytuuje początki chrześcijaństwa we właściwym wieku	poprawnie posługuje się pojęciem: wolność religijna wyjaśnia, dlaczego chrześcijaństwo było atrakcyjne dla członków różnych grup społecznych wyjaśnia, jaką zmianę wprowadził Edykt mediolański		opisuje najstarsze symbole chrześcijańskie analizuje przyczyny i skutki prześladowań chrześcijan porównuje religię rzymską i chrześcijaństwo analizując mapę, opisuje proces rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa w imperium rzymskim	potrafi uzasadnić atrakcyjność chrześcijaństwa dla różnych grup społecznych w Rzymie (np. niewolników, ludzi ubogich)

Doświadczenia edukacyjne – propozycje wymagań na poszczególne oceny

Doświadczenie edukacyjne i powiązane tematy lekcji	Wymagania na poszczególne oceny
Doświadczenie edukacyjne i powiązane tematy lekcji	dopuszczająca	dostateczna	dobra	bardzo dobra	celująca
przygotowanie obchodów święta lokalnego lub państwowego(doświadczenie grupowe) Rozdział II. Mała i duża ojczyzna, temat 1. Mieszkamy w Polsce	wykonuje swoje zadania tylko przy dużej pomocy ma trudności ze zrozumieniem znaczenia święta rzadko angażuje się w pracę grupy wykazuje minimalną wiedzę i aktywność	wykonuje proste zadania podczas przygotowań do obchodów święta lokalnego lub państwowego z pomocą nauczyciela lub grupy przygotowuje proste elementy obchodów wykazuje pewne zaangażowanie	wykonuje przydzielone zadania związane z przygotowaniem obchodów święta lokalnego lub państwowego, czasem z niewielką pomocą rozumie ogólne znaczenie święta przygotowuje poprawne, choć mniej rozbudowane materiały współpracuje z grupą	aktywnie uczestniczy w pracy grupy przy przygotowaniu obchodów święta lokalnego lub państwowego wywiązuje się ze swoich zadań i współpracuje z zespołem dobrze rozumie znaczenie święta i potrafi je wyjaśnić	wykazuje inicjatywę i odgrywa wiodącą rolę w grupie podczas przygotowania obchodów święta lokalnego lub państwowego aktywnie angażuje się w realizację wydarzenia i wspiera innych
przygotowanie plakatu/prezentacji na temat tradycji lokalnej (doświadczenie grupowe) Rozdział II. Mała i duża ojczyzna, temat 2. Moja mała ojczyzna	wykonuje swoje zadania tylko przy dużej pomocy ma trudności ze zrozumieniem tradycji rzadko angażuje się w pracę grupy wykazuje minimalną wiedzę i aktywność	wykonuje proste zadania przy przygotowaniu plakatu na temat tradycji lokalnej z pomocą nauczyciela lub grupy korzysta z jednego, wskazanego źródła informacji ma podstawową wiedzę o tradycji, choć popełnia błędy wykazuje pewne zaangażowanie	wykonuje przydzielone zadania związane z przygotowaniem plakatu na temat tradycji lokalnej, czasem z niewielką pomocą rozumie ogólne znaczenie tradycji lokalnej przygotowuje poprawne, choć mniej rozbudowane materiały współpracuje z grupą	aktywnie uczestniczy w pracy grupy przy przygotowaniu plakatu związanego z tradycją lokalną wywiązuje się ze swoich zadań i współpracuje z zespołem korzysta z kilku źródeł informacji dobrze rozumie znaczenie przedstawionej tradycji, dba o estetykę i poprawność plakatu	wykazuje inicjatywę i odgrywa wiodącą rolę w grupie podczas przygotowania plakatu samodzielnie wyszukuje różnorodne, wiarygodne informacje tworzy oryginalny, estetyczny i kreatywny plakat (przemyślana kompozycja, ciekawe formy graficzne) aktywnie wspiera pracę grupy i angażuje się w każdy etap realizacji dba o poprawność merytoryczną i językową
przygotowanie opisu zabytku (doświadczenie indywidualne) Rozdział II. Mała i duża ojczyzna, temat 3. Historia mojej okolicy Rozdział IV. W starożytnej Grecji, temat 3. Osiągnięcia starożytnych Greków	podejmuje działania jedynie przy dużej pomocy nauczyciela ma trudności ze znalezieniem i wykorzystaniem informacji przedstawia bardzo ograniczone lub niepoprawne treści opis jest niepełny, chaotyczny lub zawiera liczne błędy wykazuje minimalne zaangażowanie	przygotowuje prosty opis zabytku z pomocą nauczyciela korzysta z jednego, wskazanego źródła ma podstawowe informacje o zabytku, choć nie zawsze poprawne tworzy krótki i mało szczegółowy opis popełnia błędy językowe i merytoryczne	przygotowuje opis zabytku z niewielką pomocą korzysta z podstawowych źródeł informacji rozumie ogólne znaczenie zabytku tworzy poprawny, lecz niezbyt rozbudowany opis popełnia nieliczne błędy językowe lub rzeczowe	samodzielnie przygotowuje opis zabytku korzysta z kilku źródeł informacji tworzy uporządkowany i poprawny opis zachowuje poprawność językową i merytoryczną	korzysta z różnorodnych, wiarygodnych źródeł informacji bardzo dobrze rozumie znaczenie zabytku i potrafi je szeroko wyjaśnić tworzy wyczerpujący, logiczny i ciekawy opis (uwzględnia np. funkcję, styl architektoniczny, ciekawostki) dba o poprawność językową i bogate słownictwo wykazuje się samodzielnością i zaangażowaniem
przygotowanie opisu postaci historycznej (doświadczenie indywidualne) Rozdział III. Z najdawniejszych dziejów, temat 3. W starożytnym Egipcie Rozdział V. Dzieje starożytnego Rzymu, temat 1. Jak powstało cesarstwo rzymskie?	podejmuje działania jedynie przy dużej pomocy nauczyciela ma trudności ze znalezieniem i wykorzystaniem informacji przedstawia bardzo ograniczone lub niepoprawne treści opis jest niepełny, chaotyczny lub zawiera liczne błędy wykazuje minimalne zaangażowanie	przygotowuje prosty opis postaci z pomocą nauczyciela ma podstawowe informacje o postaci, choć nie zawsze poprawne tworzy krótki i mało szczegółowy opis popełnia błędy językowe i merytoryczne	przygotowuje opis postaci z niewielką pomocą korzysta z podstawowych źródeł informacji rozumie ogólne znaczenie postaci tworzy poprawny, lecz niezbyt szczegółowy opis popełnia nieliczne błędy językowe lub rzeczowe	samodzielnie przygotowuje opis postaci korzysta z kilku źródeł informacji tworzy uporządkowany i poprawny opis (zawierający najważniejsze informacje) zachowuje poprawność językową i merytoryczną	samodzielnie wybiera i opracowuje postać korzysta z różnorodnych, wiarygodnych źródeł informacji bardzo dobrze rozumie znaczenie postaci i jej rolę w historii tworzy wyczerpujący, uporządkowany i ciekawy opis (uwzględnia m.in. życie, dokonania, znaczenie historyczne)